Archive for the 'Γαστρενετρολογία' Category

Κωνσταντίνα Μπακλώρη Kλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΜSc, RD

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές και αμερικανικές έρευνες 1 στα 100 άτομα πάσχει απο κοιλιοκάκη αλλά συνήθως το αγνοεί. Ποιά είναι όμως αυτή η μυστήρια νόσος με το περίεργο όνομα; Η Κοιλιοκάκη είναι μια κληρονομική ασθένεια που προκαλείται από τη δυσανοχή στη γλουτένη, μια πρωτεΐνη που βρίσκεται στο σιτάρι, τη σίκαλη, το κριθάρι και τη βρώμη. Αυτή η αντίδραση του οργανισμού στη γλουτένη προκαλεί βλάβη στις λάχνες του λεπτού εντέρου με αποτέλεσμα να μειώνεται κατά πολύ η απορρόφηση, ζωτικών για την υγεία, διατροφικών συστατικών.

Το γεγονός ότι μέχρι το πρόσφατο παρελθόν θεωρούταν μια σπάνια ασθένεια και ότι μόνο γύρω στο 25% των ασθενών εμφανίζει κλινικά συμπτώματα έχει δυσκολέψει πολύ τη διάγνωσή της.

H Κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και η διάγνωσή της είναι πιο συχνή στις γυναίκες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άνδρες δεν είναι επιρρεπείς στην ασθένεια.

Ποιά είναι τα συμπτώματα όταν υπάρχουν ;

Ένα τρανταχτό σύμπτωμα κοιλιοκάκης είναι η στεατόροια (λίπος στα κόπρανα-αρκετά ανοιχτόχρωμα και μαλακά κόπρανα) μαζί με συχνές διάρροιες σε συνδιασμό με κοιλιακό πόνο και πρηξίματα. Επίσης, το απότομο χάσιμο βάρους και η καθυστέρηση στην ανάπτυξη (σε παιδιά) μπορεί να οφείλεται σε περίπτωση μη διεγνωσμένης κοιλοκάκης.

Λόγω της δυσαπορρόφησης διαφόρων θρεπτικών συστατικών που προκαλεί η κοιλιοκάκη μπορεί να παρουσιαστεί και με τα ακόλουθα κλασσικά συμπτώματα :

Αναιμία
Συνεχής αίσθηση κούρασης και απώλεια ενέργειας
Ενοχλήσεις στην κοιλιά και το έντερο, πρηξίματα (ευερέθιστο έντερο)
Συχνές διάρροιες
Απότομο ανεξήγητο χάσιμο βάρους
Ευερεθιστότητα και δυσκολία στην αναπνοή
Επαναλαμβανόμενα έλκη στο στόμα (άφθες)
Προβλήματα σε αρθρώσεις και οστά – Πόνος στις αρθρώσεις και οστεοπορωτικά κατάγματα
Προβλήματα στο σμάλτο των δοντιών
Νευρολογικά συμπτώματα (λόγω νευροτοξικής επίδρασης των αντισωμάτων στη γλουτένη)
Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω πολλοί κοιλιοκακικοί ασθενείς δεν εμφανίζουν συμτώματα και όταν τα εμφανίσουν συνήθως αυτά αποδίδονται λανθασμένα σε άλλες παθολογικές καταστάσεις. Δυστυχώς αρκετοί επαγγελματίες υγείας στην Ελλάδα δεν είναι ευαισθητοποιημένοι όσο αφορά τη συχνότητα εμφάνισης της νόσου και τη σοβαρότητά της. Αυτός είναι και ένας απο τους κύριους λόγους που η πλειοψηφία των ασθενών παραμένουν αδιάγνωστοι, αφήνοντας την κοιλιοκάκη να δράσει σιωπηλά και να επηρεάσει την παρούσα & μελλοντική ποιότητα της ζωής τους.

Αλληλένδετες ασθένειες

Από μελέτες έχει βρεθεί ότι ένας αριθμός ασθενειών είναι πολύ πιθανόν να συνυπάρχει με την κοιλιοκάκη χωρίς αυτή να έχει διαγνωστεί. Οι πιθανότητες διάγνωσης κοιλιοκάκης λοιπόν αυξάνουν όταν κάποιος πάσχει από :

Ερπητοειδή δερματίτιδα (νόσος του Duhring) Η ερπητοειδής δερματίτιδα επηρεάζει το 15 – 25% των ατόμων με κοιλιοκάκη και τα περισσότερα άτομα δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα από το πεπτικό σύστημα που να παραπέμπει σε κοιλιοκάκη.
Διαβήτη τύπου 1
Ανεξήγητη χρόνια αναιμία
Αυτοάνοση νόσο του Θυρεοειδούς αδένα (αυξημένα αντισώματα κατά του αδένα)
Πρωτογενής κίρρωση της χοληδόχου κύστης
Σύνδρομο Down
Επιληψία
Οστεοπενία και Οστεοπόρωση (10 φορές αυξημένη πιθανότητα ύπαρξης κοιλιοκάκης)
Ρευματοειδής αρθρίτιδα
Μικροσκοπική κολίτιδα
Επιπτώσεις

Αν η κοιλιοκάκη δεν διαγνωστεί και δεν αντιμετωπιστεί μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιτώσεις. Καποιες απο αυτές είναι :

Καρκίνος του λεπτού εντέρου
Oστεοπόρωση
Αναιμία
Ελλειπής ανάπτυξη παιδιού και καθυστερημένη εφηβεία
Υπογονιμότητα
Συμπτώματα απο ελλειπή απορρόφηση λιποδιαλυτών βιταμινών Α, D, E, K
Πώς διαγιγνώσκεται η κοιλιοκάκη ;

Το πρώτο βήμα για να ανιχνευθεί η κοιλιοκάκη είναι μια απλή εξέταση αίματος για τα επίπεδα αντισωμάτων έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης (tTGA) και του ενδομυϊου (ΕΜΑ).

Άτομα σε ομάδες υψηλού κινδύνου (άτομα με διαβήτη τυπου Ι/ με κληρονομικό ιστορικό κοιλιοκάκης/ αυτοάνοσο πρόβλημα θυρεοειδούς αδένα) θα μπορούσαν να οφεληθούν πολύ από την εξέταση ανίχνευσης.

Επίσης, άτομα με χρόνια μη διορθωμένη αναιμία, νευρολογικά συμπτώματα, οστεοπενία/οστεοπόρωση και ευερέθιστο έντερο θα ήταν καλό να κάνουν την αιματολογική εξέταση.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχει περίπτωση η αιματολογική εξέταση ανίχνευσης να είναι αρνητική, ενώ η νόσος είναι παρούσα. Για το λόγο αυτό, ο πιο αξιόπιστος τρόπος διάγνωσης που θα επιβεβαιώσει την ύπαρξη κοιλιοκάκης είναι μέσω βιοψίας στο έντερο (συνήθως του δωδεκαδακτύλου).

Θεραπεία

Αυτό που πρέπει να γνωρίζουν όλοι οι κοιλιοκακικοί ασθενείς είναι ότι η κοιλιοκάκη μπορεί να θεραπευτεί πλήρως και ότι το εντερικό βλεννογόνο αποκαθίσταται συνήθως σε 6-12 μήνες μετά την αρχή της θεραπείας.

Η θεραπεία είναι ο δια βίου αποκλεισμός απο τη διατροφή προιόντων που περιέχουν γλουτένη.

Γλουτένη περιέχουν όλα τα τρόφιμα στα οποία υπάρχει σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι ή βρώμη (ψωμί, μακαρόνια, παξιμάδια, φρυγανιές, μπισκότα, ζύμες κλπ).

Με εξαίρεση τη καθαρή -χωρίς προσμίξεις- βρώμη που μπορεί να καταναλωθεί απο κάποιους κοιλιοκακικούς σε μικρές ποσότητες (έως 50 γρ/ημέρα), όλα τα παραπάνω πρέπει να αποφεύγονται σε οποιαδήποτε ποσότητα έστω και πολύ μικρή.

Σε αντίθεση, ως πηγές υδατανθράκων μπορούν να καταναλώνονται άφοβα το ρύζι, οι πατάτες, το καλαμπόκι, το φαγόπυρο (μαυροσίταρο), η κινόα (χηνοπόδιον), το κεχρί και παράγωγά τους.

Επιπρόσθετα, ψωμί, μακαρόνια, αλεύρι, κέικ και άλλα ειδικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη μπορεί να προμηθεύεται ο ασθενής απο το φαρμακείο της γειτονίας του αλλά και απο μαγαζιά με βιολογικά τρόφιμα.

Σωστή αγορά τροφίμων ελεύθερων γλουτένης

Μεγάλη προσοχή χρειάζεται κατά την αγορά προϊόντων στα οποία η ύπαρξη μέρους σιταριού, σίκαλεως, κριθάριου ή βρώμης δεν είναι προφανής. Τα δημητριακά αυτά χρησιμοποιούνται απο τη βιομηχανία τροφίμων σε μπαχαρικά, ως συντηρητικά σε τροφές ή και ως μεταφορείς τεχνιτών αρωμάτων. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν κάποια αλλαντικά, προμαγειρεμένα κρέατα/ψάρια, έτοιμες σάλτσες/σούπες και πολλά άλλα.

Έτσι, πρέπει πάντα να διαβάζονται οι πίνακες συστατικών των τροφίμων και να αποφεύγονται τρόφιμα για τα οποία υπάρχει υποψία ότι περιέχουν γλουτένη (πχ. τρόφιμα με «άλευρα σίτου» ή «αμυλο σίτου» κτλ). Από το 2012 αναμένεται η υποχρεωτική αναγραφή ύπαρξης γλουτένης σε όλα τα έτοιμα προϊόντα του εμπορίου. Επιπλέον, σύμφωνα με τους νέους πιο αυστηρούς κανονισμούς που έθεσε η ευρωπαική νομοθεσία η ετικέτα «ελεύθερο γλουτένης» θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο απο τρόφιμα των οποίων η περιεκτικότητα σε γλουτένη δεν ξεπερνά τα 20ppm.

Γεύματα εκτός σπιτιού

Για να είναι διατροφή του κοιλιοκακικού ελεύθερη γλουτένης και εκτός σπιτιού χρειάζεται ένας βαθμός προγραμματισμού & οργάνωσης.

Θα πρέπει να έχει πάντα μαζί του σνακ που είναι σίγουρα ελεύθερα γλουτένης διότι δυστυχώς η πιθανότητα του να αγοράσει απο το δρόμο «κάτι στα γρήγορα» απο οποιοδήποτε φούρνο/ ταχυφαγείο/ κρεπερί) χωρίς να τον βλάψει δεν είναι μεγάλη.

Στο εστιατόριο, την ταβέρνα ή σε ένα τραπέζι με φίλους θα πρέπει να προτιμούνται τρόφιμα που από τη φύση τους είναι ελέυθερα γλουτένης (λαχανικά, κρεατικά, ψάρια, ρύζι, πατάτες κα) με ιδιαίτερη προσοχή όμως στον τρόπο παρασκευής τους ο οποίος μπορεί να τα επιφορτίσει με γλουτένη!!! Πχ παναρισμένο κρέας/ψάρι, σάλτσα λαχανικών που μπορεί να έχει πήξει με αλεύρι κτλ. Με αυτή τη λογική θα πρέπει να αποφεύγονται και τα μαγειρευτά ή τα πολύ πολύπλοκα φαγητά τα οποία δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε τι ακριβώς περιέχουν.

Είναι σημαντικό για όλα τα άτομα που πάσχουν απο κοιλιοκάκη να μην ντρέπονται να εξηγήσουν την πάθησή τους σε τρίτους. Καλό είναι να ρωτούν σε όποιο μαγαζί ή σπίτι επισκέπτονται για να γευματίσουν τι περιέχει το γεύμα που θα καταναλώσουν και αν παρασκευάστηκε σε χώρο όπου είναι εύκολη η επιμόλυνσή του απο γλουτένη (πχ η σαλάτα κόπηκε σε πάγκο όπου υπήρχαν υπολείμματα ψωμιού/αλευριού).

Έρευνα

Ελπιδοφόρα μηνύματα για όλους τους ασθενείς με κοιλιοκάκη παίρνουμε απο διάφορες φαρμακευτικές θεραπείες που βρίσκονται υπο αξιολόγηση. Η έρευνα σε αυτό τον τομέα κινείται προς την κατεύθυνση της ενζυμικής διάσπασης της γλουτένης έτσι ώστε αυτή να καταστεί μη τοξική για τους πάσχοντες.

Σκοπός είναι να δημιουργηθεί ένα χάπι όπου μελλοντικά θα λαμβάνεται πριν από την κατανάλωση φαγητού και θα επιπτρέπει στους ασθενείς να καταναλώσουν τροφές που σήμερα είναι απαγορευμένες.

Δικαιώματα ασθενών/ Τι ισχύει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, οι πάσχοντες απο κοιλιοκάκη απαλάσσονται απο την στρατιωτική θητεία.

Σύμφωνα με αντιπρόσωπο του συλλόγου πασχόντων απο κοιλιοκάκη, οι διεγνωσμένοι ασθενείς έχουν ακόμα το δικαίωμα συνταγογράφησης μιας ποσότητας ειδικών τροφίμων χωρίς γλουτένη και κάλυψη 100% της τιμής τους απο το ασφαλιστικό τους ταμείο.

Δημόσια νοσοκομεία με ειδικό ιατρείο κοιλιοκάκης: Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» (το μοναδικό στην Ελλάδα που πραγματοποιεί διαγνωστικές αναλύσεις ανίχνευσης αντισωμάτων σε tTGA /ΕΜΑ), Κωνσταντοπούλειο νοσοκομείο Ν. Ιωνίας (Αγ Όλγα).

Χρήσιμοι σύνδεσμοι

ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ.
Ελληνική εταιρεία για την κοιλιοκάκη (σύλλογος πασχόντων)
www.koiliokaki.com

What is the evidence that stimulant laxatives cause long-term bowel problems?

Response from Rowen K. Zetterman, MD
Professor and Dean, Creighton University School of Medicine; Physician, Creighton University Medical Center, Omaha, Nebraska

No clear-cut evidence exists for long-term bowel problems related to stimulant laxative use.

In the early 1960s and 1970s, “cathartic colon” was described in patients at barium enema examination as a dilated, flaccid-appearing colon that was associated with chronic constipation and long-term stimulant laxative use. This condition was assumed to be a consequence of damage to the myenteric plexus of the colon from the laxatives.[1-3] Early studies included additional histologic evaluation of colectomy specimens of patients who had used stimulant laxatives for 30-40 years and eventually received a colectomy because of uncontrolled, continuing constipation.[4] However, the underlying colonic disorder that prompted long-term laxative use was not well described, and many of these patients had begun stimulant laxative use prior to 1960.[5]

Early animal studies also suggested that colonic injury could occur from laxatives.[2] However, there were inconsistencies in these studies with respect to associated myenteric injury,[6] and further animal studies could not corroborate colonic findings when purified laxative extracts were used.[7] Later studies in humans and animals provide little evidence for sustained laxative-induced injury to colonic innervation.[8-10]

It is possible that early animal studies used laxative compound extracts containing other toxic materials that produced myenteric injury.[5] In addition, idiopathic constipation may be associated with myenteric plexus alteration in the absence of laxative use,[11] which suggests that some of these colonic specimens may have come from patients with primary colonic disorders. At this time, it seems unlikely that long-term stimulant laxative use will result in cathartic colon.[5]

References

Sheen CL, Colin-Jones DG. Review article: over-the-counter drugs in the gastrointestinal tract. Aliment Pharmacol Ther. 2001;15:1263-1270. Abstract
Smith B. Effect of irritant purgatives on the myenteric plexus in man and the mouse. Gut. 1968;9:139-143. Abstract
Smith B. Pathologic changes in the colon produced by anthraquinone purgatives. Dis Colon Rectum. 1973;16:455-458. Abstract
Smith B. Pathology of cathartic colon. Proc R Soc Med. 1972;65:288.
Muller-Lissner S. What has happened to the cathartic colon? Gut. 1996;39:486-488. Abstract
Dufour P, Gendre P. Long-term mucosal alterations by sennosides and related compounds. Pharmacology. 1988;36(Suppl 1):194-202. Abstract
Lyden-Sokolowski A, Nilsson A, Sjoberg P. Two-year carcinogenicity study with sennosides in the rat: emphasis on gastro-intestinal alterations. Pharmacology. 1993;47(Suppl 1):209-215.
Wald A. Is chronic use of stimulant laxatives harmful to the colon? J Clin Gastroenterol. 2003;36:386-389. Abstract
Roerig JL, Steffen KJ, Mitchell JE, Zunker C. Laxative abuse: epidemiology, diagnosis and management. Drugs. 2010;70:1487-1503. Abstract
Nadal SR, Calore EE, Manzione CR, Puga FR, Perez NM. Effects of long-term administration of Senna occidentalis seeds in the large bowel of rats. Pathol Res Pract. 2003;199:733-737. Abstract
Krishnamurthy S, Schuffler MD, Rohrmann CA, Pope CE. Severe idiopathic constipation is associated with the distinctive abnormality of the colonic myenteric plexus. Gastroenterology. 1985;88:26-34. Abstract